Auto-importeurs in Nederland (beschrijvingen)2

P.J. Adrian en de ‘Haagsche Automobiel Maatschappij’

Aan het eind van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw kwamen er een groot aantal ondernemers die zich bezig gingen houden met de import en verkoop van het nieuwste snufje: de automobiel. Veel van hun bedrijven zijn al lang weer verdwenen, maar een enkeling heeft het, in min of meer aangepaste vorm, tot op de dag van vandaag uitgehouden. Een van die ondernemingen is het bedrijf dat opgericht werd door een Haagsche ondernemer, P.J. Adrian.

Philip Johannes Adrian werd geboren op 21 augustus 1874 te Amsterdam, waar hij tot 1891 op school zat. Van zijn vroege jaren is weinig bekend, alleen dat hij na zijn schooltijd uit Nederland vertrok en achtereenvolgens in Engeland, Duitsland en Frankrijk heeft gewoond. In 1894 keerde hij terug naar Nederland en vond werk bij een rijwielhandel, waarschijnlijk omdat hij op dat moment al zeer betrokken was bij de wielrensport. Ook had hij op dat moment al een rijbewijs, nummer 103, dat geldig was van 1 juni 1894 tot en met 31 maart 1895. Hij gaf bij de aanvraag op dat hij in Parijs woonde.

adrian 1 Adrian als wielrenner in 1893Adrian als wielrenner in 1893

In 1896 begon Adrian met de verkoop van rijwielen in een winkel aan de Papestraat 13 in Den Haag. Op de gevel stond ‘P.J. Adrian en Co. Rijwielhandel’. Hij dreef de zaak samen met een financieel partner, Friedrich (Frits) Kaiser (1874-1968). Op de oprichtingsbalans stond het bedrag van net geen negentienduizend gulden. Adrian verkocht er Raleigh fietsen en een eigen merk P.A. (P. Adrian). De zaken gingen goed en niet veel later werd de naam van de winkel gewijzigd in ‘Le Vélo’. Om onder alle omstandigheden fietsrijlessen te kunnen geven werd zelfs de tuin overdekt. Na verloop van tijd werd Adrian officieel vertegenwoordiger van Peugeot- en Indian motorfietsen en waarschijnlijk heeft hij ook de Gaillardet geïmporteerd, een kleine Franse driewieler met een 5pk, 800cc eencilinder motor.

veteranenkampioen
Tussen de bedrijven door ontwikkelde Adrian zich tot een allround sporter. Niet alleen als schaatser waarbij de bekende Jaap Eden een van zijn grootste concurrenten was, maar ook als een succesvol wielrenner, zowel in binnen- als buitenland. Zo behaalde hij in 1893 in Berlijn en Kopenhagen een eerste prijs en in 1895 werd hij derde bij het Nederlands Nationaal Kampioenschap Wielrennen. Toch beëindigde hij in 1897 zijn carrière als wielrenner om zich volledig aan zijn zaak te kunnen wijden. Wel bleef hij actief in de sport, want op 8 juli 1917 werd hij nog veteranenkampioen van Nederland. In 1918 werd hij voorzitter van de Nederlandsche Wielerbond, een functie die hij tot 1920 vervulde. Adrian was ook een tijd actief in de bokswereld, waarin hij voorzitter was van de strafcommissie van de boksbond. Tevens was hij bestuurslid van de ANWB. Daarnaast reed hij als amateur schaatswedstrijden. In de winter van 1929 ging hij op 57-jarige leeftijd zelfs nog van start bij het langebaankampioenschap van Gelderland.

zweefvliegtuigen
Eind 1900, begin 1901 ontmoette Adrian de jonkheren Groeninx van Zoelen en Pompe van Meerdervoort. Vanuit hun gezamenlijke belangstelling voor de ontwikkeling van de automobiel richtten zij gedrieën op 1 februari 1901 de ‘Haagsche Automobiel Maatschappij’ op. Adrian werd benoemd tot directeur. Gezamenlijk gingen de drie heren op zoek naar een Frans merk dat zich leende voor een Nederlandse vertegenwoordiging. Daarbij kwamen ze in contact met Émile Delahaye, die in Parijs onder eigen naam auto’s bouwde. Delahaye werd al geïmporteerd door een ander Haags bedrijf, de ‘Algemene Nederlandse Autocar Maatschappij’ (A.N.A.M.). Maar omdat ze tot op dat moment slechts één automobiel hadden ingevoerd, kreeg de H.A.M. de toezegging dat zij de Delahaye mochten verkopen.
De Haagsche Automobiel Maatschappij begon klein aan de Casuaristraat, verhuisde niet lang daarna naar de Hooikade 23 en in 1907 werd een royale showroom en werkplaats aan de Koninginnegracht geopend. Ook was er een autostalling op de aan de achterzijde gelegen Laan van Roos en Doorn. Al snel kwamen er filialen bij in Amsterdam, Rotterdam, Groningen en Arnhem en in de loop der jaren importeerde en verkocht de H.A.M. personenauto’s, fietsen en motorfietsen, brandweerwagens, brandspuiten en vrachtwagens. Tevens haalde Adrian in 1909 de eerste zweefvliegtuigen naar Nederland. Die waren in de showroom te bezichtigen en natuurlijk ook te koop. Uiteraard trok dit vele nieuwsgierige kijkers, maar onbekend is of er ook veel kopers tussen zaten.

adrian 2 koninginnegracht 1907
De voorgevel van de H.A.M. aan de Koninginnegracht in 1907
































Adrian 3 De showroom aan de Koninginnegracht in 1907
De showroom aan de Koninginnegracht in 1907













Adrian 4 De stalling in 1907
De stalling in 1907














Adrian 5 De werkplaats in 1908

De werkplaats in 1908











Adrian 6 Een advertentie om te leren zweefvliegen uit 1909

Een advertentie om te leren zweefvliegen uit 1909































Adrian 7 In 1910 werd benzine in blik nog voor zowel autos als motorboten vanuit het magazijn geleverd

In 1910 werd benzine in blik nog voor zowel auto’s als motorboten vanuit het magazijn geleverd














Le Vélo
We gaan even terug naar 1904. In dat jaar werden de aandelen van Le Vélo verdeeld tussen mevrouw Jacqueline Ernst, de echtgenote van Philip Adrian, en Frits Kaiser, zijn compagnon. Waarschijnlijk is Adrian daarbij uitgetreden als aandeelhouder van Le Vélo. De indertijd bekende motorrijder F.J. Visscher werd aangesteld als bedrijfsleider voor de twee eigenaren. In 1919 werd door Le Vélo de eerste Citroën, type A, geleverd aan de dhr. Kippel, Noordeinde te ’s Gravenhage. Deze Citroëns werden geïmporteerd door de firma John Moos en verkocht voor vijfduizend gulden, wat een voor die tijd enorm bedrag moet zijn geweest. In 1924 begon Citroën zelf met de import en een paar maanden later werd Le Vélo ‘concessionaire’ (dealer). In 1925 verkochten ze 51 stuks van het kleine model 5HP en 33 stuks van het type B10. Daarom keek men uit naar een grotere bedrijfsruimte. Die werd gevonden in de Zeestraat (gebouw Excelsior) voor de showroom en aan de Bazarlaan (de achterzijde van de Zeestraat) voor de werkplaats. Later kwam daar een filiaal aan de Hoge Nieuwstraat bij. In 1956 werd Le Vélo verkocht aan de heren G.F. Cramer en W.J. Adrian, een nazaat van oprichter P.J. Adrian.

Adrian 8 Le Vélo in de jaren vijftig
Le Vélo in de jaren vijftig



















Recordhouder
Naast het wielrennen en schaatsen raakte Adrian door zijn werkzaamheden ook bij de autosport betrokken. Hij organiseerde autoraces, waar hij zelf volop aan deelnam. In 1907 organiseerde hij een recordrit Parijs-Den Haag. Alleen bleek die rit geen wedstrijd, maar moest er eenvoudigweg een Delahaye worden opgehaald in Parijs. De thuisrit verliep in een zeer snelle tijd en die prestatie kon weer worden gebruikt als reclame voor zowel Delahaye als de H.A.M. Helaas voor Adrian raakte deze prestatie ondergesneeuwd door de vele publiciteit rondom de rit Peking-Parijs die in dezelfde tijd werd gehouden.
In 1911 werd Adrian recordhouder op de afstand Parijs-Den Haag. En weer drie jaar later werd op initiatief van Adrian met een Laurin & Klement een recordrit Parijs-Den Haag verreden in de tijd van veertien uur en 48 minuten, hierover is uitgebreid geschreven in het Conam Bulletin van maart 2016. Een volgende rit in 1921 leverde een recordtijd op van elf uur en vijf minuten. In de jaren twintig was Adrian zowel medeorganisator als deelnemer aan de autoraces op de Scheveningse boulevard.

Adrian 9 In 1907 kon men voor tachtig gulden meerijden in een Delahaye naar de Grand Prix te Dieppe
In 1907 kon men voor tachtig gulden meerijden in een Delahaye naar de Grand Prix te Dieppe



Adrian 11 Adrian in 1908
Afbeelding 10: Adrian in 1908






















Adrian 10 Adrian achter het stuur van een Delahaye tijdens de recordrit in 1921
Adrian achter het stuur van een Delahaye tijdens de recordrit in 1921











Adrian 12 Adrian als deelnemer aan de KNAC rennen te Bussum in een Delahaye
Adrian als deelnemer aan de KNAC-rennen te Bussum in een Vauxhall















centrale verwarming
In 1911 opende de Haagsche Automobiel Maatschappij een filiaal aan de Van Beverningkstraat in Den Haag. Adrian moet iemand geweest zijn die graag nieuwe ontwikkelingen omarmde, want hij liet het gebouw ontwerpen door de architect Willem Greve (1880-1956). Deze ontwierp een pand in een overgangsstijl van art-nouveau en rationalisme, waardoor het gebouw rijk was gedetailleerd met gevelreliëfs, houtsnijwerk en terrazzo. Het voor die tijd zeer moderne pand, dat nog steeds bestaat, was in twee gedeelten gesplitst. Boven de inrijpoort bevond zich een blok met ruime bovenwoningen. Naast de poort was de portiersloge, een wachtkamer voor chauffeurs. Daarachter de eigenlijke garage. Aan weerszijden werden achttien ruime autoboxen gebouwd, met centrale verwarming, elektrische verlichting en voorzien van rolluiken. In 1923 kwam het pand met garageboxen in eigendom van de heren F.A. en J. van Galen, waarbij de naam werd gewijzigd in ‘Statengarage’. Zij gebruikten de stalling voor hun verhuurbedrijf van luxeauto’s met chauffeur en breidden het bedrijf uit met een werkplaats. In 2017 vertrok het garagebedrijf uit de straat. Het pand is tegenwoordig een gemeentelijk monument.

Adrian 13 De voorgevel van de nieuwe garage aan de Van Beverningkstraat
De voorgevel van de nieuwe garage aan de Van Beverningkstraat















Adrian 14 De achterzijde van het gebouw en de boxen waarin de autos gestald worden

De achterzijde van het gebouw en de boxen, waarin de auto’s gestald worden















Adrian 15 Hoe de autos in de verschillende boxen gestald worden
Hoe de auto’s in de verschillende boxen gestald worden












Adrian 16 Het taxibedrijf in de Statengarage in 1923
Het taxibedrijf in de Statengarage in 1923














Adrian 17 Het pand aan de Van Beverningkstraat in 2019

Het pand aan de Van Beverningkstraat in 2019












Adrian 18 Detail van de gevel

Detail van de gevel
















Adrian 19 Detail van de gevel

Detail van de gevel














langs het front
In november 1919 haalde Adrian vijftien Delahaye chassis op bij de fabriek in Parijs. Geen eenvoudige zaak, omdat zo kort na de oorlog er nog geen treinen reden tussen Frankrijk en Nederland. Ook het vervoer per boot bleek een kostbare en langdurige zaak. Vandaar dat Adrian besloot om deze chassis zelf af te halen in Parijs en samen met veertien andere chauffeurs plus een aantal journalisten over de weg en langs het voormalige front terug te rijden naar Nederland. Zonder twijfel een moeilijke tocht, die ondanks diverse tegenslagen succesvol verliep.
Maar van alleen een merk als Delahaye kon de H.A.M. niet groeien. Vanaf 1910 kwam er het Duitse merk Brennabor bij en in 1914 werd de Engelse Vauxhall geïmporteerd. Toch wilde men niet alleen met goedkope merken werken en daarom kwamen er de duurdere Amerikaanse merken Winton Six en Stearns-Knight bij. Van 1919 tot en met 1921 werd Armstrong-Siddeley geïmporteerd. In 1924 volgde uitbreiding van het assortiment met Alfa-Romeo, een jaar later de Moon en in 1926 volgden de merken Hupmobile, La Salle en Cadillac. In 1929 kwam er een einde aan de import van Delahaye.

Adrian 20 Het ophalen der chassis in 1919
Het ophalen van de Delahaye chassis in 1919















Adrian 21 Adrian in 1919

Adrian in 1919




















clientèle
In oktober 1920 werd aan de Prinsengracht 540 het Amsterdamse filiaal van de Haagsche Automobiel Maatschappij gevestigd. Directeur werd opnieuw een oud-wielrenner, John Stol. Het filiaal beschikte over een showroom, kantoorruimte, een magazijn en een overdekte reparatiewerkplaats met drie uitgangen op de Lange Leidsche Dwarsstraat. Ook waren er een aantal stallingsboxen. In Rotterdam was al een filiaal in de Witte de Withstraat en in april 1921 volgde een tweede filiaal in de Jerichostraat te Rotterdam-Kralingen. De Jerichostraat lag in een sportieve (lees dure) buurt waar veel tennissers en zeilers woonden. Precies de clientèle die de H.A.M. zocht.

Adrian 22 De voorzijde van het pand aan de Prinsengracht 540 te Amsterdam in 1920
De voorzijde van het pand aan de Prinsengracht 540 te Amsterdam in 1920












Adrian 23 De stallingsboxen van het filiaal in Amsterdam

De stallingsboxen van het filiaal in Amsterdam













Adrian 24 De voorzijde van het filiaal in Kralingen in 1921
De voorzijde van het filiaal in Kralingen in 1921. Het gebouw bevatte 32 boxen, verder werkplaatsen, magazijnen, een kantoor en een wachtlokaal voor chauffeurs









Adrian 25 Bovenaanzicht van het filiaal in Kralingen

Bovenaanzicht van het filiaal in Kralingen













Adrian 26 De eerste vliegpogingen in 1924 van Lefebvre in Nederland met zijn Wright vlnr de heren Bakker de vli
De eerste vliegpogingen in 1924 van Lefebvre in Nederland met zijn Wright vlnr de heren Bakker, de vlieger zelf, Jhr. Ram, P. J. Adrian, de kleine man (Louis Davids), Generaal Snijders, Steinbuch, Lucassen, Jhr. Six en Siem











Adrian 27 Adrian in 1924

Adrian in 1924






































hersenbloeding
Op 1 februari 1926 was Adrian precies 25 jaar directeur van de Haagsche Automobiel Maatschappij en dat was voor hem het moment om af te treden als directeur van de H.A.M. Juist in die periode stond het bedrijf voor een grondige reorganisatie, met name omdat door de groei van de zaak er meer merken bij moesten komen. Adrian vond het daarom beter om de leiding aan een jonger iemand over te laten, ook omdat hij zich moeilijk kon aanpassen aan de veranderende gewoonten in de autohandel. Door de toenemende mobiliteit in de jaren twintig was namelijk een moordende concurrentie ontstaan tussen ‘avonturiers’ die elkaar met kortingen en ‘cadeaustelsels’ onderuit probeerden te halen en dat was geheel in tegenstelling met de opvattingen van Adrian. Tot zijn opvolger werd Willem Remeeus benoemd.
Langzamerhand begon Adrian ook allerlei andere taken af te staan. In 1932 was hij nog voorzitter van de ‘Nederlandsche vereeniging tot het bevorderen van hardrijden op de schaats’. Dat bleef hij tot 1938, het moment dat hij op 64-jarige leeftijd om gezondheidsredenen aftrad. Maar zelfs op zijn zeventigste was hij nog vaak op de racefiets te zien. Philip Johannes Adrian overleed te Wassenaar op 79-jarige leeftijd aan een hersenbloeding. Hij werd begraven in Den Haag op de begraafplaats ‘Oud Eik en Duinen’.

Adrian 28 Adrian in 1935
Adrian in 1935








Niham en Nebim
Hoe ging het verder met de Haagsche Automobiel Maatschappij? Midden jaren dertig was de Hupmobile nog het enige merk dat door de H.A.M. werd geïmporteerd. Daarom richtte in 1936 directeur Remeeus een dochteronderneming op, ‘De Nederlandsche Bedrijfsauto-import Mij.’, kortweg ‘Nebim’ genaamd en werd een start gemaakt met de import van Volvo. In eerste instantie waren dit alleen vrachtwagens, maar midden jaren vijftig importeerde Nebim ook de Volvo personenwagen PV544. Ze verkochten er 153. In 1956 werd het importeurschap overgedaan aan de nieuw opgerichte zustermaatschappij ‘Niham’, de ‘Nieuwe Haagse Automobiel Maatschappij’ met als directeuren de heren W. Remeeus en A. Meijer. Cees Harten, die daarvoor de Diamond-T had vertegenwoordigd bij importeur ‘Beers’ werd als directeur van de Nebim aangesteld.
In 1960 werden Niham en Nebim officieel van elkaar gescheiden, hoewel dit in de praktijk wegens ruimtegebrek al enige jaren eerder was gebeurd. Niham bleef op de Koninginnegracht en Nebim vertrok naar de Binckhorstlaan, ook in Den Haag. Bij Niham werd vanaf dat moment de directie gevoerd door de heren Remeeus en Meijer. Remeeus werd in 1965 commissaris en bleef dat tot zijn dood in 1966.

adrian remeeus 1926 02 01a
Dhr. Remeeus in 1926



















Omdat er al enige jaren geen activiteit van de H.A.M. had plaatsgevonden werd op 10 september 1954 de Haagsche Automobiel Maatschappij statutair opgeheven. Dit besluit werd echter pas op 9 november 1966 bekrachtigd, nadat in 1965 de balans was afgesloten met een verliespost van 36 gulden en vijf cent. De N.V. Niham werd benoemd tot ‘bewaarder van de boeken en bescheiden’ van de ontbonden vennootschap.
Niham was op dat moment niet alleen importeur van Volvo, maar ook dealerbedrijf. Door de omzetgroei en door de samenwerking met DAF-personenauto’s werd het pand aan de Koninginnegracht te klein. Daarom verhuisde eind jaren zestig de onderneming naar het Gelderse Beesd, waarna in 1975 de naam werd gewijzigd in ‘DAF-Volvo Personenauto B.V.’
Nebim bleef Volvo trucks importeren tot 1 januari 1988, de datum waarop Volvo Zweden alle aandelen van de Nederlandse importeur kocht. Hierdoor werd Nebim een volle dochter van de fabriek in Zweden. Tot op de dag van vandaag is Nebim nog steeds dealer van Volvo trucks voor Nederland en België en tevens dealer van Renault trucks voor Nederland. Met recht een bedrijf met ‘roots’ die 120 jaar terug gaan.

Adrian 29 Het pand van de Niham aan de Koninginnegracht in 1965
Het pand van de Niham aan de Koninginnegracht in 1965
















Adrian 30 Dhr

Dhr. A. Meijer overhandigt in 1969 de sleutels van de laatste Volvo 120 en de eerste ‘Volvo-Europa’













Tekst: Rutger Booy

Bronnen:

Artikel: ‘De nieuwe garage der Haagsche Automobiel-Maatschappij’, Marja Langenberg, De Haagvaarder, mei 2019, https://shie.nl/de-nieuwe-garage-der-haagsche-automobiel-maatschappij/
Artikel: ‘Garage Le Vélo Den Haag viert eeuwfeest’, Wouter Jansen in Citroexpert nr. 18, nov/dec. 1999
Artikel: ‘Bij Niham is men vol goede moed’, H.C. Ebeling in AMT, 1 augustus 1969
Artikel: ‘P.J. Adrian, grondlegger van de NVBHS’, R. Couwenhoven in Kouwe Drukte, jaargang 20 nummer 57
Techniek in Nederland in de twintigste eeuw. Deel 5. Transport, communicatie (2002) - A.A.A. de la Bruhèze, H.W. Lintsen, Arie Rip, J.W. Schot
Delpher: diverse kranten en artikelen in tijdschriften als Revue der Sporten, Wereldkroniek en Sport in Beeld

Copyright © Conam 2010-2020

All Rights Reserved.